فایل با فرمت ورد و قابل ویرایش می باشد

 

بازتاب نظم سیاسی جدید عراق بر روابط دوجانبه ایران و عربستان

محمد جواد هراتی

رضا سلیمانی

عبدالواحد عبادی

چکیده

سقوط   صدام در سال 2003 م دشمن همسایه دو کشور ایران و عربستان را از بین برد و فرصتها و چالشهایی برای دو کشور به وجود آورد به گونه ای که ایران از همسایه دیرین بپردازد. دردسرآفریبرانی  خود عربستان نیزفراغت  یافتسقوط  یوک ی از فرصت بمدعییان شتری رهبرپییدا  دنیاکردی  تا درعرب  را در مسائل منطقهبرداشت . بهاما  روچانهی  زنکاری   آمدن دولتی با اکثریت شیعی مذهب در عراق، طرح هلال شیعی توسط ملک عبدالله پادشاه اردن، احساس حاشیه نشینی سیاسی توسط سنیان عراق و به دنبال آن افزایش نفوذ و قدرت منطقه ای ایران به نگرانی عمده عربستان تبدیل شد و امروزه دو کشور مذکور علیرغم از بین رفتن دشمن مشترک خود در روابط دوجانبه دچار چالشی هستند که به مراتب بیشتر از قبل است. با توجه به این وضعیت مقاله حاضر در قالب نظریه سازه انگاری در تلاش است تا چگونگی تأثیر تحولات جدید عراق بر روابط دوجانبه ایران و عربستان را تبیین نماید و به این سؤال اساسی پاسخ دهد که نظم جدید عراق چه تأثیری بر مناسبات دوجانبه ایران و عربستان سعودی گذاشته است؟ یافته های پژوهش نشان میدهد که با سقوط صدام و ژئوپلیتیکی شدن تشیع، موقعیت و جایگاه ایران به ویژه از دیدگاه سیاسی، اجتماعی، رسانه ای و فرهنگی در منطقه ارتقا یافته و این کشور توانسته است اثرگذاری و نقش آفرینی بهتری نسبت به گذشته داشته باشد.

واژگان کلیدی: سیاست خارجی، تحولات عراق، جمهوری اسلامی ایران، عربستان، شیعه

 

 

مقدمه

روابط دوجانبه ایران و عربستان سعودی بنا¬بر دلایل متعددی همواره از اهمیتی خاص برخوردار بوده است، نیم قرن گذشته نشان داده که این دو کشور مهم گاه مکمل، گاه رقیب، گاه تعارض و گاه تضاد داشتهاند. این دو از زمان خروج انگلستان از خلیج فارس در دهه 1790، دو بازیگر اصلی منطقهای در خلیج فارس و خاورمیانه 971 بودهاند که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در چهارچوب دکترین دو ستونی نیکسون به عنوان دو ستون نظامی و اقتصادی امنیت بخش خلیج فارس از جانب  امریکا معرفی شدند و بنابراین تکمیل کننده راهبرد امریکا در خلیج فارس بودند. البته عراق قدرت سوم منطقه بود و در کنار این دو مهم به شمار میآمد به گونه ای که نوع رویکرد و تعاملات این سه باهم و با قدرتهای فرا منطقهای، در شکلدهی به ترتیبات سیاسی و امنیتی منطقه از عوامل مهم تلقی میشد و هر تحول درونی عمده در این سه باعث تعریف نقش جدیدی برای آنها در سطح منطقه شده است. با وقوع انقلاب اسلامی در ایران و به هم خوردن توازن قوا به نوعی رقابت ایدئولوژیک بین ج. ا. ایران و عربستان آغاز شد و نقش ایران از شریک عمده غرب و همسو با عربستان به مخالف غرب و منتقد دولتهای محافظه کار عربی تغییر یافت. جنگ تحمیلی نیز سبب شد که عربستان علیرغم اختلاف دیدگاه با عراق جانب آن کشور در مقابله با ایران را بگیرد، با این وجود از جانب عراق نیز احساس خطر میکرد زیرا که عراق مدعی رهبری دنیای عرب بود )عمار ظاهر،2007 :997 (.

که این خواسته با آرمانهای عربستان هم خوانی نداشت و بنابراین سه قدرت ایران عراق و عربستان در منطقه باهم رقابت داشتند.

تغییر ساختار سیاسی و موازنه قدرت در عراق و حضور قدرتهای فرا منطقهای در خلیج فارس و تبدیل شدن آنها، به خصوص آمریکا، به بازیگری دائمی در ترتیبات امنیتی منطقهای نیز تعارضات، چالشها و پیچیدگی رویکردهای عربستانسعودی و جمهوری اسلامی ایران را در این خصوص افزایش داده است.

متغیرهای متعددی از قبیل ساختار قدرت در نظام بینالمللی و منطقهای، ساختار رژیمهای سیاسی در دو کشور، عوامل و بسترهای ذهنی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی، از مؤلفههای با ثبات تأثیرگذار بر روابط این دوکشور است.

آخرین متغیر تاثیر گذار در منطقه سرنگونی رژیم بعث عراق در سال 2003 م در

اپیین  نظامحمله  سیآمریاسکای  جدیبوده د که بر به شکل تحولات گیری منطقه نظام سخاورمییاسانه ی به جدیصودی رت در اعامی نو  کشورروابط  ایرانانجامی ود   عربستان به صورت خاص تأثیر گذاشته است. به قدرت رسیدن شیعیان و کردها در قالب روند دموکراتیک و احساس حاشیه نشینی توسط سنیها باعث شد تا نظام  سیاسی جدیدی در عراق پدیدار شود که معادلات راهبردی و توازن قدرت در منطقه را وارد مرحله جدیدی نماید. این نظام سیاسی جدید برخلاف گذشته که رویکردهای ضد ایرانی شدیدی داشت و بیشتر به عنوان بازیگری موازنه بخش در برابر ایران محسوب میشد، در برگیرنده رهبران سیاسیای است که به گسترش روابط سیاسی با ج. ا. ایران علاقهمند هستند. این شرایط از یک سو بسترهایی را برای ایجاد روابط استراتژیک بین دو کشور ایجاد نموده است و از سوی دیگر باعث شده است که ایران از یک متغیر مزاحم و دردسر آفرین تقریباً همیشگی در مرزهای خود آسوده شود وبا فراغت بال بیشتری به برنامهریزی سیاست خارجی منطقه ای وجهانی خود بپرد. علاوه بر این بهبودی وضعیت سیاسی شیعیان عراق بر شیعیان منطقه  تاثیر گذاشته و سبب شده است که این گروه از مسلمانان به حاشیه رانده شده یا به تعبیری فراموش شده )فولر،1339( در معادلات و محاسبات منطقه به عنوان عامل تأثیرگذار به شمار آیند. بی شک ایران به عنوان بزرگترین کشور شیعی منطقه مرکز توجه شیعان شد و به بازیابی نقش خود به عنوان حامی و مدافع شیعیان پرداخت، همه مسائل فوق موجب افزایش قدرت منطقه ای ایران و تأثیرگذاری بیش از پیش آن بر معادلات منطقه ای شد. این رویداد به مفهوم تغییر در توازن استراتژیک

سنتی منطقه به شمار میآید که بر نگرانی عربستان به عنوان مدعی رهبری دنیایعرب، تسنن وجهان اسلام از یک سو بزرگترین کشور عرب حوزه خلیج فارس از سوی دیگر افزوده است و بر روابط ایران و عربستان تأثیر مشهودی گذاشته است.

در حقیقت عربستان سعودی با این برداشت که تحولات منطقهای بعد از حمله آمریکا به عراق، باعث افزایش نفوذ و قدرت منطقهای جمهوری اسلامی ایران شده، تلاش کرده است تا در سه محور به تقابل با ایران بپردازد این سه عبارتند از گسترش

نفوذ خود در منطقه، تلاش برای مقابله با نفوذ ایران و ایجاد توازن در مقابل ایران.

971 آنچه در نوشتار حاضر مدنظر است، بررسی بازتاب تحولات عراق جدید بر روابط دوجانبه ج. ا. ایران و عربستان سعودی است. بر این اساس سعی میشود با استفاده  ازدو  نظریه کشور سازه شناساییانگار وی  وباآثار  ایروین تأثکردیی تحلرگذاریلی ی در توصیفحوزهی ¬های بازتاب متعدد بیتحولاتان  عراقشود . بر در واقعروابط  سؤال مقاله حاضر این است که تحولات جدید عراق چه تأثیری بر روابط دوجانبه ج. ا. ایران و عربستان سعودی داشته و این تأثیر در کدام حوزهها بیشتر قابل مشاهده است؛ و مفروض این است که این تحولات واگرایی دو کشور را شدت بخشیده و شکافها ،تضادهای ایدئولوژیکی، ژئوپلتیکی و بالطبع ژئواکونومیکی دو کشور را افزایش داده است .

1.چهارچوب نظری

هالستی در تعریف سیاست خارجی به اقدامات یک دولت در قبال محیط خارجی و شرایط داخلی مؤثر بر اقدامات یادشده میپردازد و سیاست خارجی را دربرگیرنده مقاصد و ارزشها میداند، به نظر او کسانی که از سوی یک جامعه تصمیم میگیرند این عمل را بدان دلیل انجامشده که محیط داخلی و خارجی را دگرگون سازند یا آن را حفظ کنند و یا قواعد و ساختارها را که به یک مجموعه خاص روابط مربوط میشود تنظیم کنند )هالستی، 1393: 32( .

با توجه به تعریف پیش گفته، یکی از عوامل بنیادی در رفتارشناسی سیاست خارجی کشورها این است که سیاست خارجی یک کشور چگونه شکل میگیرد و تغییر در آن به چه صورت اتفاق میافتد. اصولاً هنجارهای داخلی یا سطح جامعه داخلیمیتوانند در مواردی که تفاوت میان هنجارهای داخلی کشورها وجود دارد تفاوت در سیاست خارجی آنها را توضیح دهند. گفتنی است که یکی از بخشهای مهم مطالعات سیاست خارجی معطوف به تأثیر هنجارها بر سیاست خارجی بوده است بنابراین یکی از رویکردهای نظری که به تأثیر گذاری ارزشها، باورها و عوامل فرهنگی اهمیت میدهد نظریه سازه انگاری است که به نظر میرسد برای تبیین

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “دانلود فایل ورد مقاله-بازتاب نظم سیاسی جدید عراق بر روابط دوجانبه ایران و عربستان”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: