فایل با فرمت ورد و قابل ویرایش می باشد

حکم اهدای جنین از منظر فقه مذاهب اسلامی

 

فتح الله قربانی، دکتر محمد علی اخویان، الهام رضایی

 

چکیده: تلاش های گسترده پزشکان و متخصصین علم جنین شناسی جهت درمان ناباروری، شیوه های نوینی را برای رفع این معضل به ارمغان آورده است. یکی از این شیوه ها، باروری به روش اهدای جنین است. در این فرآیند به دلیل ناباروری زوجین، اسپرم و تخمک زوجین دیگری گرفته می شود و به واسطه لقاحی که بین آنها در محیط آزمایشگاه صورت می گیرد، تخمک ها بارور می شوند. سپس با کنترل و نظارت متخصصین، تخمک های بارور شده )زیگوت( در مدت زمانی حدود 22 ساعت، شروع به تکثیر سلولی می کنند و در نهایت، وقتی که تخمک های بارور شده تبدیل به حدود 6 تا 8 سلول شدند )با توجه به اینکه در این نوع ناباروری رحم زن قابلیت بارداری دارد(، جنین حاصل در مرحله 8 سلولی یا فراتر از این، جهت رشد طبیعی خود به رحم زن منتقل می شود. از منظر فقه اسلامی، این شیوه یکی از موضوعات جدید و سؤال برانگیز محسوب می شود که طرح آن موجب عکس العمل هایی از جانب فقهاء شده است. در این زمینه سؤالاتی مطرح می باشد نظیر: آیا اهدای جنین مشروع است یا خیر؟ و به فرض جواز این حکم چه شرایطی دارد؟ آیا در صورت حکم به جواز، این عمل دخالت در خلقت الهی نیست؟ مطالعه حاضر با هدف اثبات کردن مشروعیت نسبی اهداء جنین با استناد به دلایل و مستندات فقهی و پاسخ به پاره ای شبهات مربوط در این زمینه انجام شد.

روش کار: این مطالعه به صورت کتابخانه ای و توصیفی و تحلیلی انجام شد و با استمداد و تکیه بر کتب طراز اول فقه و حقوق شیعه و سایر مذاهب اسلامی و همچنین با استناد به مواد قانونی و تطبیق آن با آراء فقها سعی در اثبات فرضیه انجام گرفت.

یافته ها: عامل روی آوردن زوجین به روش اهدای جنین، اضطرار و عسر و حرج است که این موارد عواملی هستند که می توانند حکم اولیه مسائل را بردارند و به جای آن یک حکم ثانویه ایجاد کنند. لذا مسئله اهدای جنین نیز از این حکم مستثنی نیست و نخواهد بود.

نتیجه گیری: فرآیند اهدای جنین به طور مطلق حرام نیست.

 

مقدمه

مسئله فرزندآوری و بقای نسل به اندازه ای مهم است که در آیات متعدد، زن و مرد مسلمان با وعده های مختلف به داشتن فرزند تشویق و ترغیب شده اند: به عنوان مثال در آیه ای آمده است: «خدای متعال برای شما از جنس خودتان همسرانی قرار داد و برای شما از همسرتان فرزندان و نوه هایی ایجاد کرد» )نحل ،22( و یا در آیه دیگر می فرماید: « المالُ والبنون زینة الحیاة الدنیا» )کهف ،66(. در روایات متعدد نیز این مسئله مورد تأیید قرار گرفته است، در این راستا پیامبر اکرم)ص( می فرمایند: «فرزند نیکو گلی از گل های بهشت است» )1( و یا در روایتی دیگر آمده است: «هر گاه خداوند بخواهد  به بنده خود چیزی دهد، او را نمی میراند تا فرزند خود را ببیند )1(. با این وجود، چالش غم انگیز ناباروری مسئله ای است که از گذشته تا به حال دامنگیر بشر بوده است. به عنوان مثال بر اساس آمارهای جهانی ،تقریباً 88 میلیون زوج نابارور در سراسر جهان وجود دارد. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت )WHO(1، حدود 18-15 درصد از زوجین در جهان با مشکل نازایی مواجه هستند، با این حال تلاش های متعددی جهت رفع ناباروری از گذشته تاکنون انجام شده است. قدمت این تلاش ها را می توان از کاغذهای پاپیروس به جای مانده از تمدن مصر باستان که حاوی روش های متعدد درمان ناباروری است، دریافت )2(. تجزیه و تحلیل ارتباط مستمر دستگاه تناسلی خارجی و واژن با سایر اندام های بدن زن یکی از قدیمی ترین راه های تشخیص ناباروری بود که توسط اطبای متأخر مصر باستان اختراع شد. در یکی از تشخیص های ناباروری این اطباء آمده است: اگر بوی سیر که در واژن قرار دارد، در نفس زن استشمام شود، بدین معنا است که زن قابلیت باروری دارد. مصریان باستان در درمان نازایی از گیاهان و میوه های دارویی بهره می جستند و یا با استفاده از کود اسب آبی ،واژن زن را می سوزاندند و اگر پس از انجام این عمل مزاج زن کارایی خود را حفظ می کرد، در واقع آن را گواه بارداری زن می دانستند. اما در غیر این صورت احتمال بارداری زن را کم می دانستند )2(. ارسطو در ارتباط با تولید مثل و مسئله ناباروری نظرات متعددیارائه کرده است. در یکی از این نظریات چندین طرح با نام های آناتومی تطبیقی و جنین شناسی ارائه شده است. ارسطو معتقد بود که بهترین زمان جهت بارداری زن، اولین فرصت ممکن پس از اتمام خونریزی قاعدگی است. همچنین بشر در چند دهه گذشته جهت درمان ناباروری از روش های متعددی استفاده کرده است. یکی از روش های متداول جهت درمان ناباروری، تلقیح مصنوعی است. در این روش بدون تحقق مقاربت جنسی ،اسپرم مرد با کنترل و نظارت متخصصین پرورده می شود. سپس آن را در اجزای مختلف اندام تناسلی زن قرار می دهند، اما تمام مراحل بعدی نظیر رشد کودک، به طور طبیعی در رحم زن انجام می شود )3(. امروزه نیز با پیشرفت علم از روش های نوینی چون )IVF(2 یا لقاح خارج رحمی و )ICSI([1][2] یا لقاح خارج رحمی جهت درمان ناباروری استفاده می شود )3(، اکثر فقهای مذاهب اسلامی جهت رفع معضل ناباروری زوجین دو راه حل ارائه کرده اند: 1- تسلیم شدن در برابر مقدّّرات و حکمت های الهی ،2- پذیرش فرزند خواندگی، اما شماری از فقهای معاصر راه حل سومی که به روش های کمکی باروری )ART(6 یا باروری در محیط آزمایشگاه اطلاق می شود، پیشنهاد کرده اند )6(.  World Health Organization                         

معرفی و تعریف اصطلاحی اهدای جنین اهدای جنین[3] یکی از تکنیک های نوین باروری لقاح خارج رحمی است و از دیدگاه علم پزشکی اصطلاحاً به فرآیندی اطلاق می شود که به دلیل نازا بودن زوجین، به میزان لازم از زوجین بیگانه اسپرم و تخمک گرفته می شود و سپس به واسطه لقاحی که در محیط آزمایشگاه بین آنها صورت می گیرد، تخمک ها بارور می شوند. سپس با کنترل و نظارت متخصصین، تخمک های بارور شده )زیگوت( در مدت زمانی حدود 22 ساعت، شروع به تکثیر سلولی می کنند و در نهایت وقتی که تخمک های بارور شده تبدیل به حدود 6 تا 8 سلول شدند )با توجه به اینکه در این نوع ناباروری رحم زن قابلیت بارداری

  •                                                 In vitro Fertilizationدارد(، جنین حاصله در مرحله 8 سلولی یا پیشرفته تر یا حداکثر چهار روز پس از زمان لقاح، جهت رشد طبیعی خود به رحم مادر منتقل می شود. این فرآیند به باروری در لوله آزمایشگاه یا )IVF( نیز معروف است زیرا در این روش لازم است لقاح اسپرم و تخمک و مراحلی از رشد سلولی جنین در خارج از بدن و درون ظرف آزمایشگاهی انجام شود. فرزند حاصل از نظر ژنتیکی، هیچ گونه نسبتی با زوجین گیرنده جنین، ندارد )3، 6(.

فرآیند اهدای جنین برای اولین بار در کشور انگلیس ابداع شد )5( و در سال 1383 برای نخستین بار در ایالت کالیفرنیای آمریکا انجام شد )5( و سرانجام در سال 1386 اولین نوزاد حاصل از این روش به صورت زنده به دنیا آمد. بر اساس آمارهای موجود در کشور انگلستان در سال 1388 حدوداً 356 کودک از این طریق متولد شدند )6(.

مطالعه حاضر با هدف بررسی و ارزیابی آراء فقها شیعه و اهل سنت جهت اثبات مشروعیت نسبی اهدای جنین انجام شد.

 

روش کار

روش کار در این مطالعه به صورت کتابخانه ای و توصیفی و تحلیلی است که با استمداد و تکیه بر کتب طراز اول فقه و حقوق شیعه و سایر مذاهب اسلامی و همچنین با استناد به مواد قانونی و تطبیق آن با آراء فقها سعی در اثبات فرضیه دارد، مضافاً اینکه یکی از مشهودترین روشهای این پژوهش تطبیق و مقایسه آرای مشهور فقهای اهل سنت و فقهای شیعه می باشد.

 

[1] Assisted Reproductive technologies

[2] Intra cytoplamic sperm injection

[3] Donor embryo

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “دانلود فایل ورد مقاله- حکم اهدای جنین از منظر فقه مذاهب اسلامی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: