فایل با فرمت ورد و قابل ویرایش می باشد

 

 

مطالعه تطبیقی وضعیت نسب طفل متولّّد از رحم جایگزین در حقوق ایران و آمریکا

بیژن حاجی عزیزي شهرزاد قفقازي الاصل

(تاریخ دریافت: 8/2/94 – تاریخ پذیرش: 18/8/94)

چکیده

یکی از روشهاي نوین در درمان ناباروري که امروزه بیش از سایر روشهاي کمکـی تولیـدمثل از نظر حقوقی و پزشکی مورد توجه واقع شده است، استفاده از رحم جایگزین است که به موجب آن امکان بچهدار شدن را براي زنانی که بنا به هر علت فاقد رحـم مناسـب بـراي بـاروري و حمـلجنین هستند، از طریق کاشت جنین لقاح یافته از اسپرم و تخمک زوجین در رحم زن دیگـر (رحـماجارهاي) امکان پذیر ساخته است. از جمله مسـائل مطروحـه پیرامـون اسـتفاده از رحـم جـایگزین،بحث نسب کودکان متولّّد از آن است و این سؤال مطرح میگردد که پدر و مادر طفـل، کیسـت؟صاحبان نطفه یا صاحب رحم اجارهاي؟ در حقوق ایران، طفل به صاحبان نطفـه (صـاحب اسـپرم وتخمک) منتسب میباشد و در حقوق آمریکا، قوانین مختلفی در این زمینه حـاکم اسـت. برخـی ازایالات صرفاً براساس مصلحت کودك در خصوص نسب او تصمیم میگیرند، برخی دیگر، طفـلرا به مادر جانشین و همسرش، منسوب و برخی دیگر، با ارائه راهکاري مبنی بـر اخـذ حکـم نسـبپیش از تولّّد، طفل را به والدین متقاضی که همان صاحبان نطفه هستند، ملحق میدانند.

واژگان کلیدي: تلقیح مصنوعی، اجاره رحم، نسب، حقوق ایران، حقوق آمریکا.

 

 

1.   مقدمه

امروزه بسیاري از زوجهاي جوان بهعلل مختلف نمـی تواننـد صـاحب فرزنـد شـوند و از ایـن رهگذر با نارساییهاي عاطفی و اجتماعی جانکاهی مواجهانـد کـه گـاه منجـر بـه جـدایی آنهـا میشود. گاه اتفاق میافتد که هیچ یک از زوجین عقیم نبوده (مرد اسپرم میسازد و زن تخمـک آزاد میکند) اما، زن از نظر بیولوژیک، نقص ارگانیک، داشتن پارهاي از بیماريها و یا بـه علـت نداشتن رحم، قادر به نگهداري و پرورش جنین در بطن خود نیست. بهمنظـور رفـع ایـن مشـکل ،استفاده از رحم جایگزین که به دو قسم جانشینی در بـارداري [1] و جانشـینی سـنّّتی رحـم[2] مطـرحشده بهعنوان یکی از شیوههاي نوین در درمان ناباروري استفاده شده است. در قسم جانشـینی دربارداري که موضوع اصلی این مقاله را تشکیل مـی دهـد، تلقـیح جنـین از اسـپرم پـدر و تخمـک مادر در محیط آزمایشگاه انجام شده و سپس جنین لقاح یافته به رحم زن ثالثی منتقـل مـی شـود ؛ بدین منظور، زن و شوهر با بانوي صاحب رحم، قراردادي به صـورت معـوض یـا مجـانی منعقـد می کنند تا جنین تشکیل شده از نطفهي زن و شوهر را در رحم خود پرورش دهـد و تعهـد کنـد که پس از تولّّـد کـودك ،او را بـه والـدین حقیقـی اش تحویـل دهـد (فـیض اللهـی ، 1389: 82-صفایی و امامی، 1385: 318). (باید گفت که در این قسم، از اهداي اسپرم یـا اهـداي تخمـک وهمچنین از تخمک مادر جانشین در تکون طفل استفاده نمیشـود و صـاحبان نطفـه پـدر و مـادرطف ل هس تند). از ای نرو، مس ألهي تش کیل جن ین در مح یط آزمایش گاه و انتق ال آن ب ه رح ماجارهاي، نوع خاصی از تلقیح مصنوعی بوده که ابعاد مختلف مذهبی، پزشـکی ، زیسـت شـناختی و اخلاقی داشته و از نظر حقوقی نیز مسائل متعددي در این زمینه مطرح میشود که پاسـخ گـویی به آنها در روشن کردن ماهیت قرارداد استفاده از رحم جایگزین و وضعیت حقوقی طفل متولّّداز رحم جایگزین از نظـر تحلیلـی و علمـی اهمیـت دارد. یکـی از مسـائل مطروحـه در ایـنبـاره،بررسی وضعیت نسب طفل متولّدّ از رحم جایگزین میباشد. پیشـرفت هـاي پزشـکی در زمینـهي درمان ناباروري، قانونگذار ایران را بر آن داشـت تـا قـانون »نحـوه ي اهـداي جنـین بـه زوجـین

نابارور« در سال 1382 را تصویب کند. متأسـفانه، قـانون یادشـده، تنهـا حالـت خاصـی از درمـان

متولّّد

ناباروري را پیشبینیکرده و حالتهاي دیگـر آن بـه ویـژه بهـره منـدي از رحـم جـایگزین بـراي پرورش جنین دیگري را از قلم انداخته است، از اینرو، ملاحظه میشود نظـام حقـوقی ایـران دراین زمینه از نظر وضع قوانین و مقرراتی که بتواند پاسخگوي مشکلات و تنظـیم کننـده ي روابـط پیچیدهي حاصل از روش استفاده از رحم جانشین باشد، تلاش چشمگیري بهعمل نیـاورده اسـتتنهــا دربــارهي ماهیــت قــرارداد اســتفاده از رحــم جــایگزین و مســائل پیرامــون آن، عــدهاي ازصاحبنظران و عالمان دینی اقدام به ارائه نقطـه نظـرات خـود کـرده انـد ؛ در حقـوق آمریکـا نیـزمقررات مربوط به رحم جایگزین و مسائل مرتبط با آن بهویژه نسـب، از ایـالتی بـه ایالـت دیگـرمتفـاوت اس ت . برخـی از  ایال تهـا، ق رارداد مرب وط بـه رح م جـایگزین را معتب ر و لازمالاج را میدانند، برخی، آنرا کاملاً ممنوع و غیرقابل اجرا دانسته و برخی دیگر، تحـت شـرایط خاصـیآنرا مجاز میدانند. برخی از ایالتها، طفل را به والدین متقاضی ملحق میدانند و برخی دیگـر،به مادر جانشین و همسرش. از اینرو، با توجه بهوجود خلأ قانونی در این زمینه از یـک سـو و بـا توجه به بحث برانگیز بودن این موضوع و چالشهاي مطروحه دربارهي آن در مراجع قضـایی ازسویی دیگر، مقایسهي قوانین دو کشـور ایـران و آمریکـا و بررسـی راهحـل هـاي حقـوقی در دوکشور، کمک زیادي بر تعیین جایگاه این موضوع در حقوق، میکند.

2.   پیشینهي موضوع

تلقیح مصنوعی، براي نخستین بار در سـال 1765مـیلادي بـه منظـور اصـلاح نـژاد و تکثیـر نسـل حیوانات، بهوسیلهي یک دانشمند آلمانی به نام جاکوبین بر روي ماهیها انجـام شـد و متعاقـب آن،براي تولیدمثل انسان نیز آزمایش شـد و در برخـی کشـورها ماننـد آمریکـا معمـول شـد (صـفایی  -امامی ،1385: 314). با پیشرفت علم و استفاده از تکنیکهاي برتر، نخستین نـوزاد آزمایشـگاهی بـه نام لوییز براون در سال 1978 میلادي در لندن با تلاش دکتر استپتو و همکارانش بـه دنیـا آمـد . پـس از آن، در سال 1988 میلادي یعنی یک سال پس از این موفقیت در کشور انگلستان، 956 کـودك

از طریق باروري خارج رحمی متولّّد شـدند (gugucheva,2010: 4). هـم چنـین در ایـالات متحـده ي آمریکا، این عمل بیش از چهل هزار بار انجـام شـده کـه 8741 مـورد ،وضـع حمـل شـده و 5103مورد آن از طریـق بـاروري خـارج رحمـی (اجـاره ي رحـم ) بـوده اسـت (mcdermott, 2012: 40).

بهرهگیري از این فناوري از سال 1368 در  ایـرانآغـاز شـد و هـم اکنـون ،ایـران بـه عنـوان یکـی ازکشورهاي پیشرو در این زمینه مطرح اسـت، امـا متأسـفانه موضـوع تلقـیح مصـنوعی و بـهدنبـال آنبحث اجارهي رحم در قوانین، بهسکوت برگزار شده و بـه همـین دلیـل، یکـی از مسـائل مسـتحدثه به شمار میآید. از اینرو، در این پژوهش به بررسی یکی از مهمترین مسـائل دربـاره ایـن کودکـان یعنی، نسب آنها پرداخته میشود.

3.   طرح مسأله

31. مفهوم نسب

شاید بتوان گفت یکی از مهمترین مسائل مطروحه دربارهي کودکان متولّد از رحم جانشین ،بحث تعیین نسب آنهاست و این سؤال مطرح میشود که کدام یک از دو زن (صاحب تخمک یا صاحب رحم) مادر واقعی طفل بوده و پدر قانونی اوکیسـت؟ از ایـنرو، بـه منظـور تبیـین بهتـرابتدا به تعریف نسب میپردازیم.

نسب،

[1] . در این قسم، تکون طفل ناشی از تلقیح نطفه پدر و مادر بوده و کودك با آنها رابطه ژنتیکی دارد و نقش مادر جانشینتنها بارداري و حمل کودك است و از تخمک مادر جانشین در تکون طفل استفاده نشده است.

[2] . در این قسم، تخمک مادر جانشین با اسپرم مرد که پدر نسبی و واقعی به شمار میآید بارور میشود و مادرجانشینتخمک بارور شده خود با اسپرم پدر نسبی را حمل میکند؛ بنابراین، مادرجانشین و پدر با طفل ارتباط ژنتیکی خواهندداشت.

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “دانلود فایل ورد مقاله مطالعه تطبیقی وضعیت نسب طفل متولّد از رحم جایگزین در حقوق ایران و آمریکا”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *