فایل با فرمت ورد و قابل ویرایش می باشد

 

 

نسب مادري کودك تولدیافته از اهداي جنین در حقوق ایران

 

مجله حقوقی دادگستري/ سال 73/ شماره ي 68/ زمستان 1388/ صفحه 137 تا 157

         اکرم صفیري؛ فاطمه طاهرخانی

چکیده

امروزه استفاده از روش هاي باروريِ کمکی در مواردي که زوج، زوجه و یا هر دو مشکل ناباروري داشته باشند، در مراکز درمان نابـاروري در ایران انجام می شـود.

یکی از این روش ها، نهاد اهداي جنین است که طبق قانون »نحوه ي اهداي جنین بـه زوجین نابارور« مصوب سـال 1382 و آیین نامه ي اجرایی آن مجاز و قـانونی شـمرده می شود. در این روش اسپرم و تخمک زوجین قانونی و شرعی  در محیط آزمایشـگاه تلقیح و جنین حاصل به زوجین قانونی و شرعی دیگري اهدا می شود.

مسأله ي مهم در این خصوص، نسب کودك متولد از این روش می باشد که به دلیل سکوت قانون، باید مطابق اصل یکصد وشصت و هفتم قـانون اساسـی جمهوري اسلامی ایران، حکم آن را با تفحص در منابع و فتاواي معتبر فقهی به دسـت آورد؛ در این راستا، تشخیص و تعیین نسب مادري که با دخالت دو زن صاحب رحـم و صاحـب تخمک همراه است، با چالش مواجه بوده و نیازمند کنکاش بیش تري اسـت. بـرآیند نوشتار حاضر آن است که با توجه به آیات و روایات، اصل حاکمیت اراده، قـصد افراد و مصلحت کودك، زن صاحب رحم، مادر واقعی کودك محسوب شده و کودك متعلق به او است.

واژگان کلیدي: باروري کمکی، اهداي جنین، نسب مادري، صاحب تخمک، صاحب رحم، دو مادري

  1. 1. درآمد

مسـأله ي نابـاروري و روش هاي درمان آن از دیربــاز مورد توجه حــکیمان و پزشکان بوده است، به نحوي که، حـتی در آثار بـه جاي مانده از تمدن هاي مصر، یونان و روم باستان، نوشته هایی در خصوص مداواي ناباروري مشاهده می شود.

در لقاح طبیعی، نفوذ یک اسپرم به داخل تخمک بـدون اسـتفاده از فن آوري کمکی باروريART  [1] (          ) و در داخل بدن یک زن صورت می گیرد. در صورتی که هر یک از شرایط لازم براي تحقق لقاح طبیعی وجود نداشته باشـد، بـاروري یا لقـاح بـه صورت طبـیعی امکان پذیر نخواهد بـود و در این صورت اسـت که بـا اســتفاده از فن آوري هاي کمکی باروري یا روش پیشرفته ي درمان نازایی به لقاح مصنوعی روي می آورند.

[1] -Assisted Reproductive Techniques ART           (                                                          ) به مفهوم روش هاي پیشرفته و کمکی درمان ناباروري است که با اخذ سلول جنسی از زن و مرد یا یکی از آن ها انتقال جنین یا تخمک بارور شده و یا سلول جنسی بـه رحـم پذیرنده تحقق می یابد.

برخی از روش هاي باروري کمکی به روش هاي داخل رحمی موسـوم هسـتند که در آن ها لقاح در داخل رحم صورت می پذیرد. در حالی که در برخی از روش ها، تحقق لقاح بین گامت هاي نر و ماده در خارج از بدن و در محیط آزمایشگاه صورت می گیرد که به آنها روش هاي خارج رحمی اطلاق می شود. در نظام حقوقی ایران بـا تصویب »قـانون نحوه ي اهداي جنین به زوجین نابـارور« در سـال 1382 و آیین نامه ي اجرایی آن، روش لقاح خارج رحمی به شیو هي انتقـال جنینIVF (        ) [1]وجهه ي قـانونی یافته اسـت. در این روش پس از تهیه ي سلول هاي جنسی زن و مرد، آن ها را در محیط آزمایشگاهی در کنار یکدیگر قـرار می دهند تا عمل لقـاح انجام پذیرد. بـعد از لقـاح اســپرم و تخمک، جنین تشکیل و رشد آن شروع می شود؛ در مرحله ي تکثیر سلولی و به فاصله ي دو روز از تاریخ لقاح یعنی در زمان چهار تا هشت سـلولی جنین، آن را وارد لوله ي رحـم می کنند تا بـه رشد طبیعی خود در داخل رحم ادامه دهد. (Hill, 2001, p.354) یکی از موضوعات و آثار مهمی که بر امر اهداي جنین به زوجین نابارور مترتب می شود، مسـأله ي تشـخیص نسب طفل متولد از این شیوه است.

»قانون نحوه ي اهداي جنین به زوجین نابـارور« مصوب 1382 و آیین نامه ي اجرایی آن، در خصوص هویت و نسب طفل ناشی از اهداي جنین ساکت اسـت. سـکوت قانون، اختلاف نظر میان فقها و حقوق دانان را موجب شده است. ضمن آن که باید به این حقیقت نیز توجه داشت که با تولد و رشد چنین کودکانی، احتمال وقوع اختلاف و طرح دعاوي میان افراد درگیر در این فرایند، امري غیر قابـــل اجتناب اســـت. بنابــــراین، قانون گذار باید پیش از بروز چنین مشکلاتی، و در مقام رفع این نقیصه ي بـزرگ قـانونی که در بسیاري از نظام هاي حقوقی جهان مرتفع شده است، برآید. طبق ماده ي 3 قـانون اهداي جنین بــه زوجین نابــارور وظایف و تکالیف زوجین اهداگیرنده ي جنین و طفل متولد شده، از لحاظ نگهداري، تربیت، نفقه و احترام، نظیر وظایف و تکالیف اولاد و پدر و مادر است. از این رو مقنن ایرانی، به رغم وقوف بـه این امر که دریافت کنندگان جنین، او را به عنوان فرزند قبول می کنند، از به کار بردن کلمات و عباراتی که به صراحت حاکی از تحقــق رابــطه ي نسبــی باشـــد، امتناع نموده و صرفاً رابـــطه ي میان طفل مولود و دریافت کنندگان آن را از نظر برخی آثار نسـب مانند حـضانت و نفقـه، همانند وظایف و تکالیف اولاد و پدر و مادر دانسـته اسـت. این روش، بـه خلاف رویکرد بـرخی  نظام هاي حقوقی جهان است که نسب کودك و حقـوق و تکالیف اهداکنندگان و دریافت کنندگان را در قبال چنین کودکانی به روشنی بـیان نموده اند بـا این وصف می توان گفت در نظام حقوقی ایران، وضعیت حقوقی کودك حـاصل از روش اهداي جنین و هویت و نسـب او، چندان روشن نیست.

در این نوشتار تلاش شده است با توسل به حکم مقرر در اصل یکصد و شـصت و هفتم قانون اساسی، نظر غالب و قابـل پذیرش در حقـوق فعلی ایران بررسی و وضعیت نسب چنین کودکانی تا حدودي مشخص و تبیین شود. با توجه به نظریه اکثریت قـریب به اتفاق فقهاي امامیه مبنی بـر الحـاق کودك بـه صاحـب اسـپرم، اختلاف بـیش تر در خصوص نسب مادري حادث می شـود. بـه عبـارت دیگر، بـه جهت دخیل بـودن دو زن؛ صاحب تخمک و صاحب رحم، در پیدایش جنین و تولد آن، تعیین نسب مادري اهمیت بیش تري می یابد.

2. مفهوم و ماهیت نسب

21. مفهوم نسب

»نسب« در لغت به معناي قرابـت، خویشـاوندي و علاقـه و رابـطه ي میان دو

شیء است (ابن فارس، 1404، ص423) در زبان فارسـی بـه آن نژاد می گویند (دهخدا، 1373، ص470) و در زبان فـرانسه واژه يFiliation               بـه معناي سلسـله، نسـل، ذریه، پیوستگی و تعاقب چیزهایی که نتیجه ي یکدیگرند، آمده است. (امامی، 1349، ص6)قانون مدنی ایران، تعریفی از نسب ارائه نکرده است.

[1] – In Vitro Fertilization

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “دانلود فایل ورد مقاله: نسب مادري کودك تولدیافته از اهداي جنین در حقوق ایران”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: