فایل به صورت ورد قابل ویرایش می باشد

 

بررسی وضعیت نسب طفل ناشی از جانشینی در بارداری

عباس یدالهی باغلویی[1] سیدمحمد آذین[2] رضا عمانی سامانی[3]

چکیده

جانشینی در بارداری به عنوان یک شیوه نوین در درمان ناباروری مسائل حقوقی گوناگونی را با خود به همراه داشته که از جمله آنها احکام وضعی طفل مزبور بالاخص وضعیت نسب او میباشد. این طفل از یک طرف با والدین ژنتیکی در ارتباط بوده و از تخمک و اسپرم آنها ایجاد میشود و از طرف دیگر با مادر جانشین و شوهرش مرتبط میباشد که به نظر برخی زن صاحب رحم میتواند به عنوان مادر تلقی و حتی با بکارگیری اماره فراش در مورد اثبات نسب پدری در برخی فروض شوهر مادر جانشین نیز میتواند به عنوان پدر طفل به شمار آید. در این مقاله وضعیت نسب پدری و مادریطفل مورد بررسی قرار گرفته و مشخص میگردد که صاحبان اسپرم و تخمک والدین نسبی او می باشند.

واژگان کلیدی

نسب، جانشینی در بارداری، طفل، پدر، مادر

 

مقدمه

نسب در لغت به معنای «اصل، نژاد، گوهر، خویشاوندی و قرابت» میباشد،

)معین، 1381 ش(. و در اصطلاح حقوقی در دو مفهوم عام و خاص استعمال میگردد:

نسب در معنای عام که مرادف با «قرابت نسبی» میباشد، اینگونه تعریف میشود:

«علاقه و ارتباط خونی و حقوقی موجود بین دو نفر که یکی از آنها از صلب یا بطن دیگری و یا در اثر ولادت هر دو نفر از فرد ثالثی ولو با واسطه ایجاد شده باشد»، )گرجی و همکاران، 1381 ش(. اما نسب در معنای خاص عبارت است از:

«رابطه طبیعی و خونی میان دو نفر که یکی به طور مستقیم )بدون واسطه( از صلب یا بطن دیگری به دنیا آمده است.» )صفایی و همکاران، 1381 ش(.

مطابق این تعریف، در اثبات نسب پدری اثبات اینکه طفل از نطفه این مرد به وجود آمده کافی مینماید. در اثبات نسب مادری ارائه شناسنامه یا رونوشت آن در محاکم مورد پذیرش است. )صفایی و همکاران، 1381 ش(. در اثبات نسب پدری از آنجا که تکون طفل از نطفه مرد امری مخفی است و بدون آگاهی اشخاص صورت میگیرد، باید به دلایل ظنی اکتفا کرد که از مهمترین آنها اماره فراش میباشد؛ به تعبیر نویسندگان «استناد به این ماده سادهترین و آسانترین راه اثبات نسب پدری است.» )صفایی و همکاران ،1381 ش(.

نکتهای که در اینجا باید بدان توجه نمود این است که قواعد نسب مطابق حقوق ایران بر یک رابطه زناشویی شرعی یا در حال شبهه حاکم است نه یک رابطه حرام. قانونگذار در ماده 1118 ق.م. از زوجیت نام برده و در ماده 1114 نیز احکام مربوط به نسب را در مورد نزدیکی به شبهه نیز جاری میداند و تنها در ماده 1111 در بحث زنا، طفل متولد از زنا را ملحق به زانی نمیداند.

از مهمترین احکامی که در ارتباط با طفل ناشی از جانشینی در بارداری میبایستمشخص گردد، بررسی وضعیت نسب طفل بوده و اینکه پدر و مادر طفل چه کسانی هستند؟ به تعبیر دیگر، آیا قواعد نسب در حقوق ایران، در مورد طفل ناشی از جانشینی در بارداری نیز میتواند اجرایی شود یا خیر؟ آنچه مانع از اعمال قواعد نسب میباشد عنوان زناست و با توجه به اینکه فقها در باب جانشینی در بارداری معتقدند که این امر مشمول عنوان حرامی مانند زنا نیست. )یزدی، 1382 ش.؛ مؤمن، 1382 ش(. از این رو مقررات مربوط به نسب در اثبات نسب طفل ناشی از این شیوه درمانی نیز قابلیت اجرا پیدا میکند.

بکارگیری این قواعد ـ چه در باب نسب پدری و چه در موضوع نسب مادری ـ در مورد طفل ناشی از جانشینی در بارداری اندکی متفاوت میباشد. در مورد نسب پدری این طفل، مشکل از آنجاست که دو مرد در اثبات نسب طفل میتوانند دخیل باشند؛ مرد اول صاحب اسپرم بوده که ایجاد و تکون این طفل از اسپرم اوست، و مرد دوم شوهر زن حامل و به تعبیری شوهر مادر جانشین است که این زن در زمان بارداری و وضع حمل در فراش اوست و مطابق ظاهر امر، اماره فراش در اثبات نسب طفل در مورد او قابلیت اجرایی پیدا میکند.

در مورد نسب مادری نیز هرچند وضع حمل این طفل توسط زن صاحب رحم صورت میپذیرد، ولی به یقین میدانیم که تخمک از آن شخص دیگری است )زن نابارور(. از این رو هم در مورد نسب پدری و هم در مورد نسب مادری این طفل ما دچار تردید میشویم که والدین این طفل چه کسانی هستند.؟

اهمیت این بحث از آن روست که در این ارتباط چند شخص دخیل بوده و امکان الحاق مستقیم طفل به دو زوج وجود دارد. یک زوج صاحب اسپرم و جنین بوده و زوج دیگر، زن و شوهری که طفل در رحم زوجه این خانواده پرورش یافته

 

است. از طرف دیگر، برخی احکام نیز مترتب بر نسب میباشد از جمله توارث،حضانت، نفقه و… که این احکام شناسایی پدر و مادر این طفل را دوچندان مینماید. با این توضیحات پژوهش پیش رو در پی پاسخ به این سؤال میباشد که این طفل از نظر نسبی ـ چه نسب پدری و چه نسب مادری ـ منتسب به چه کسانی میشود؟

———————————–

 

[1] . کارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه اپیدمیولوژی و سلامت باروری، مرکز تحقیقات اپیدمیولوژی باروری ،پژوهشگاه رویان، پژوهشکده زیستشناسی و علوم پزشکی تولید مثل جهاد دانشگاهی، تهران ،ایران.

[2] . دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه اپیدمیولوژی و سلامت باروری، مرکز تحقیقات اپیدمیولوژی باروری، پژوهشگاه رویان، پژوهشکده زیستشناسی و علوم پزشکی تولید مثل جهاد دانشگاهی، تهران، ایران.

[3] . دانشجوی دکتری اخلاق پزشکی، مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران و گروه اپیدمیولوژی و سلامت باروری، مرکز تحقیقات اپیدمیولوژی باروری، پژوهشگاه رویان، پژوهشکده زیستشناسی و علوم پزشکی تولید مثل جهاد دانشگاهی، تهران، ایران .)نویسنده مسؤول(

Email: r.samani@gmail.comنوع مقاله: پژوهشی  تاریخ دریافت مقاله: 3/12/1333 تاریخ پذیرش مقاله: 8/4/1334

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “فایل ورد مقاله: بررسی وضعیت نسب طفل ناشی از جانشینی در بارداری”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: