تحليلی بر روشهای فسخ عقد نكاح

 

دكتر محمدرضا چاوشی ها*

                                             

چكيده

فسخ نكاح در حقوق ايران، متأثر از فتاوی و نظريات فقهای عظام بوده و در اين مسير، دي دگاهها و اندي شههای حقوقدانان و  صاحبنظران نيز در تحول و انطباق آن با وضعيت و مشكلات فعلی جامعه تأثيرگذار بوده است .بنابراين،  نمیتوان نقش و اهميت اين دو منبع فقهی و حقوقی را در دگرگونی موقعيت فسخ عقد نكاح در حقوق ايران ناديده گرفت و آنچه  بهنظر  میرسد حايز اهميت باشد فلسفه و حكمت موجود در قواعد فسخ نكاح است ،كه در اين مقام، حد و حريم موارد فسخ، علاوه بر اخبار و روايات، اعم از آن كه  بهنحو خاص و موردی از معصوم )ع( استعلام شده باشد و يا  بهنحو كلی و جامع از محضر درس آن بزرگواران  بهدست آمده باشد، تغيي رپذير نيست و  بهرغم امكان مداوای بعضی از بي ماریهای موجود در مرد يا زن، عامل محروميت استفاده از حق فسخ نكاح  نمیگردد و دليل آن هم فلسفه و حكمت موجود در آن  میباشد كه شارع مقدس و قانونگذار لحاظ نموده است و اگر امكان توسعه يا تغيير و يا محدوديت موارد فسخ نكاح منظورنظر باشد يا بايد  بهجهت صفت كمال و  بهعنوان شرط ضمنی و در غالب خيار تخلف وصف كه  بهدليل عدم وجود آن صفات كمالی فسخ نكاح قابل تصور باشد. آنچه در عصر كنونی، دغدغه خاطر حقوقدانان  میباشد وجود بي ماریهای جديد است و امكان مداوای يكسری امراضی كه عامل  بهوجود آمدن حق فسخ عقد نكاح می باشد آن هم در حداقل زمان ممكن و  به گونهای كه انگار چنين بيماری وجود نداشته است. در اين راستا نويسندگان و  صاحبنظران فقهی و حقوقی   بهويژه  آي تالله دكتر محقق داماد  بهدنبال  چارهجويی و  بهرهمندی از قواعد )لاضرر1 (و غرور و خيار تدليس و تخلف وصف و يا عسر و حرج جهت فسخ نكاح از باب وحدت ملاک و يا طرق ديگر  میباشند و استناد  بهقاعده لاضرر  بهعنوان امكان جعل حكم، علاوه بر دارا بودن موقعيت دفع ضرر  بهعنوان جواز حكمی و جواز حقی از ديدگاه فقهای صاحب )2نام( كه امكان شموليت موارد فسخ ، نشان تصورشدنی است حتی اگر ناگزير باشيم كه  بهدنبال اسم خاصی از خيارات نباشي )م3(. بنابراين، امكان تسری

*  دانش آموخته مقطع دكتری رشته حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.

و افزايش موارد شمول حق فسخ نكاح نسبت  بهبي ماریهای جديد كه يا لاعلاج ،يا  صعبالعلاج و يا  تحملناپذير است ممكن گردد و از طرفی،  بهدليل پي شرفتهای چشمگير علوم پزشكی و امكان بهبودی در بعضی از بي ماریها و نقايص كه موجب فسخ نكاح  میشود  بهدنبال ممنوعيت فسخ عقد نكاح در آن موارد بود.

كليد  واژهها

فسخ نكاح، قاعده لاضرر و غرور، تدليس، عسر و حرج، خيار تخلف از شرط صفت و عيب، بي ماریهای لاعلاج و  صعبالعلاج، بي ماریهای زن و شوهر.

مقدمه

آنچه مسلم است قانون مدنی ايران كه امکان موارد فسخ عقد نکاح را از ماده 1120 آغاز نموده، به رغم اصلاحاتی به نظر  نمیرسد كه جوابگوی معضلات كنونی جامعه باشد، در نظريات و فتاوی فقهای امامیه و عامه و  صاحبنظران و نويسندگان حقوقی موارد فسخ نکاح يا به لحاظ موارد مصرحه و خاص از عیوب در زن يا مرد و يا هر دو متصور است كه در قانون مدنی ايران نیز لحاظ شده است و يا با استفاده از خیار عیب و يا خیار تخلف از شرط صفت و يا خیار تدلیس  میباشد، حال با استناد به قواعد لاضرر و غرور و موضوع عسر و حرج می توان عامل رهايی و يا مانع از هم پاچیدگی  خانوادهها گرديد؟

چراكه ممکن است بیماری قابل علاج باشد، اگرچه در  گذشتههای دور امکان مداوا غیرممکن بود. اما آيا جوانی كه در ابتدای زندگی مشترک با بیماری لاعلاج و يا صعب العلاج همسر رو  بهرو  میشود كه هزي نههای بسیار سنگینی را برای امکان مداوای احتمالی نیز  میطلبد می بايست بسوزد و بسازد و يا مسیر طولانی و پرمخاطره طلاق را تعقیب نمايد؟ آنچه  بهنظر می رسد آن است كه اين وظیفه خطیر اصحاب علم و قلم و معرفت است كه می بايست با جستجوی جامع و عمیق در منابع غنی اسلامی، تصويری روشن از حقوق و وظايف زن و مرد و امکان ادامه و تداوم زندگی مشترک و يا جدايی با حداقل خسران مادی و معنوی و با رعايت و توجه  بهحقوق فرزندان و آينده مبهم خانواده  بهدنبال بستری هموار در اين مقال باشند.

عيوب موجب فسخ عقد نكاح

آنچه در منابع فقهی و حقوقی وجود دارد امکان فسخ نکاح يا به لحاظ عیب مشترک در زن  و يا مرد می باشد و يا  بهدلیل وجود عیوبی خاص در مرد و يا زن ، اگرچه در بعضی از بیماری ها، عده ای از فقها عقیده بر اشتراک آن میان زن و مرد دارند، اما آنچه از ماده 1121 قانون مدنی هويدا می باشد وجود جنون هر يك از زوجین به شرط استقرار اعم از مستمر يا ادواری موجب حق فسخ برای طرف مقابل  میگردد. در ماده 1122 قانون مدنی، تصريح به عیوب موجود در مرد دارد و عبارت است از خصاء و عنن  بهشرط اين كه ولو يك بار عمل زناشويی را انجام نداده باشد و مقطوع بودن آلت تناسلی به اندازه ای كه قادر به عمل زناشويی نباشد كه در اين راستا نظريه مشورتی اداره حقوقی دادگستری طی شماره 617/7 مورخ 31/1/1366 تصريح می دارد: در صورتی كه زوج قادر  بهوظیفه زناشويی باشد، لیکن قادر به حامله نمودن زوجه نباشد، مورد از موارد فسخ نکاح يا تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش نمی باشد.

اما با نگرش و ملاحظه فلسفه ازدواج و زندگی زناشويی و عنايت  بهاخبار و احاديث و روايات معصومین )ع( كه در اوصاف فرزندان از جهات گوناگون گران سنگی بیان می دارند و آنچه  بههر حال از متن ازدواج  بهدست می آيد و از مهم ترين حاصل آن پديده بچه دار شدن است، چنانچه زنی از داشتن بچه و اين كه او را مادر خطاب كنند ،محروم شود، چرا نبايد از حق فسخ نکاح استفاده كند و برای رهايی  بهدلیل عسر و حرج به دنبال مسیر طولانی و پرفراز و نشیب طلاق باشد؟

آيا زن هم مانند مرد می تواند با مرد ديگری رابطه جنسی داشته باشد، در صورتی كه مرد در حالت عکس می تواند ازدواج مجدد كند، حال دائم يا منقطع كه به هر حال راه مقابل او هموار و قابل گذر است، اما آيا زن هم اين موقعیت را دارد؟

با ملاحظه ماده 1123 قانون مدنی كه  بهعیوب ويژه در زن پرداخته، حق فسخ را برای مرد  بهوجود می آورد و عبارت است از: قرن و جذام و برص و افضاء و زمین گیری و نابینايی از هر دو              چشم، مشکل بیشتر تجلی  میكند ،چرا كه در مواردی از فسخ نکاح امکان مداوا وجود دارد ولی در منابع فقهی و قانون مدنی جزو موارد فسخ نکاح می باشد و در اين راستا در شرح ماده 1124 قانون مدنی، دكتر كاتوزيان اشاره دارند كه اگر به وسیله عمل جراحی يا  بهوسايل درمانی ديگر اين عیوب از بین برود، حق فسخ مبنای حقوقی خود را از دست  میدهد و به استناد عیب سابق نمی توان نکاح را فسخ كرد و به نظر می رسد كه اگر در اثر پیشرفت علم پزشکی، عیبی درمان پذير شود، مرد حق فسخ ندارد.)4(

همچنین ايشان در ذيل ماده 1125 قانون مدنی، می نويسند: جنون زن اگر بعد از نکاح عارض و مستقر شود برای شوهر، حق فسخ ايجاد نمی كند كه به نظر  میرسد اين دور از انصاف باشد. به هر حال، تداوم زندگی و استمرار و استحکام آن در گرو وجود امکانی در حداقل موقعیت برای تحمل  میباشد و اين كه مرد نتواند زن مجنون بعد از نکاح را با فسخ عقد نکاح رها سازد و خود را نیز راحت كند دور از منطق و عدالت است.

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “فایل ورد مقاله– تحليلی بر روشهای فسخ عقد نكاح”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *