فایل ورد قابل ویرایش می باشد

 

تلقيح مصنوعي از ديدگاه اخلاق و حقوق كيفري

رضا وطن خواه[1]

چكيده

از ديرباز توليد مثل و در نتيجه تداوم نسل يكي از آمال و خواسته هاي طبيعي بشر و درحقيقت يك نوع كمال محسوب مي شود. هرچند در قرن هاي متمادي انسان هاي متعددي به دليل عدم قدرت باروري شخصي و يا به علّت نازايي همسرانشان اين آرزو را با خود به گور بردند و نسل  آنها منقرض گرديد ولي امروزه  پيشرفتهاي نوين و روزافزون علم پزشكي سبب گرديده است كه بسته شدن نطفه ي انسان و حيوانات به غير از راه شناخته شده و طبيعي آن (آميزش) ازطرق ديگري نيز امكان پذيرگردد. اين روش ها كه در حالت كلّي به باروري هاي پزشكي معروف هستند، از راه هاي متعددي ازجمله ART ، ميكروانجكشن، تلقيح مصنوعي1 و… انجام مي شوند. اين نوع از باروري ها از نيمه ي دوم قرن بيستم گسترش  فوقالعاده اي يافته است. به نحوي كه امروزه از اهم پديده ها و  پيشرفتهاي اين قرن محسوب   ميشود و اين  فنآوري با وجود  اينكه ساليان مديدي است كه در اكثر كشورهاي دنيا مورد استفاده قرار مي گيرد ولي به طور محدود از سال 1368 وارد ايران شده است. موضوع مورد مطالعه (تلقيح مصنوعي) يكي از قديمي ترين روش هاي باروري غيرطبيعي است و شامل انواع روش هايي است كه در  آنها تمام مايع مني بعد ازآمادگي يا  پروردهشدن در  قسمتهاي مختلف اندام تناسلي زن قرار  ميگيرد و بدون نزديكي جنسي، امكان برخورد اسپرم و اوويست را فراهم مي كند و در حال حاضر شايع ترين نوع تلقيح مصنوعي، تلقيح داخل رحمي يعني استفاده از اسپرم پرداخت شده (نه كل مايع مني) ازشوهر (همولوك يا 2AIH) و يا فرد ديگري (هترولوك يا 3AID) و يا 4TDI است.  تلقيحمصنوعي تخمك زن با اسپرم شوهرش

(تلقيح همگون يا متجانس) عمل صحيحي است كه داراي آثارحقوقي مي باشد و از نقطه نظر فقهي نيز تقريباً بلااشكال  ميباشد و در حقوق ايران و حقوق خارجي هم به اين عمل به ديده ي يك روش درماني نگريسته و طفل متولد شده در اثر اين نوع از تلقيح را ملحق به زن و شوهر منتسب به آنان  ميدانند وگروهي از فقها هم كه به كارگيري اين روش را مورد ترديد قرار داده اند، به جهت بيم از ارتكاب كار هاي مقدماتي حرام  نظير؛ اخذ تخمك از زن توسط نامحرم و يا اخذ اسپرم به روش غيرمجاز بوده است ولي تلقيح مصنوعي تخمك زن با اسپرم مرد بيگانه (تلقيح ناهمگون يا نامتجانس) چه با رضايت يا بدون رضايت زوج، محيط ظهور آراي متفاوت از هم در  منظرحقوقدانان و هم از ديدگاه فقهي باشد و  بهطوركلي استفاده از اين روش موافقان اندك ولي مخالفان فراواني دارد.

هرچند موضوع موردمطالعه را از جنبه هاي مختلفي، همچون؛ نسب، ارث، محرميت، حضانت، ولايت، نفقه و.. مي توان مورد بررسي قرار داد ولي ابتناي اين مقاله بررسي موضوع از ديدگاه اخلاق و حقوق كيفري و تشريح لزوم  جرمانگاري درخصوص برخي از مسايل و حواشي مستحدثه ي مرتبط مي باشد.

واژگان كليدي 

ژنتيك انساني، باروري پزشكي، اهداي جنين، تلقيح مصنوعي، اخلاق، جرم انگاري 

 

تلقيح مصنوعي از ديدگاه اخلاق و حقوق كيفري

پيشرفت هاي سريع و روزافزون علم پزشكي در عرصه هاي مختلف و به ويژه در زمينه ي ژنتيك انساني نه تنها مشكلات جديدي را در عرصه ي سلامت ، بهداشت و محيط زيست انسان ها ايجاد نموده بلكه در عرصه ي باورهاي اجتماعي، اخلاقي، مذهبي و روابط حقوقي نيز موجب بروز پرسش هاي فراواني شده است. پاره اي از اين  پرسشها آن چنان به هم گره خورده اند و كلاف سردرگمي را ايجاد نموده اند كه گشودن  آنها به آساني ميسر نيست. ظهور اين  پرسشها كه در دنياي پيشين اخلاق و حقوق سابقه نداشته است، ذهن علماي اخلاق و  حقوقدانان را چنان به خود مشغول مي سازد كه برخي اوقات سازمان فكري آنان را در برخورد با اين  پديدهها به هم  ميريزد. در اين عرصه با وجود اين كه  پيشرفتها سريع است و نگراني هاي قانوني و اخلاقي وافري وجود دارد، ولي قانون همگام با اين  پيشرفتها نبوده و  توسعهاي آرام و تدريجي دارد. قانون بايد مكانيزمي را تدارك ببيندكه در هر مورد با تسهيل مبادله ي بين واقعيت ها و  ارزشها ي مقبول جامعه، تصميمات ضروري را اتخّاذ نموده و از اين طريق به دستاوردهاي ژنتيكي ناهيت و جهت ببخشد و با جرم انگاري در موارد لزوم از هرگونه سوءاستفاده ي اخلاقي  پيش گيري به عمل آورد. (نايب زاده،ص15). تنظيم مقررّات براي تكنولوژي ژنتيك خصوصاً درمورد ژنتيك انساني از علاقه مندي هاي عمومي بشر قرن بيست و يكم است،  بهنحوي كه هم اكنون درتمامي جوامع بشري، مقررّات قانوني، قواعد حقوقي،  كنوانسيونهاي بين المللي، كميتهها،  شخصيتهاي حقوقي و  انجمنهاي صنعتي داخلي  بينالمللي در حال تنظيم جنبه هاي مختلف تكنولوژيك ژنتيك هستند و با توجه به اين كه ژنتيك انساني يك موضوع خطرناك و مشحون از احتياط و نگراني براي سلامتي، محيط، مصرف كننده ها، بيماران، خانواده ها، حقوق مالكانه، دادگاه ها و يك موضوع اخلاقي براي اقشار مختلف جامعه است و دارايپيامد هاي اجتماعي، مذهبي و احساسي است فلذا تنظيم مقررّات قانوني در اين خصوص و موضوعات مرتبط ضرورتي  اجتنابناپذير است و  ازآنجايي كه  اينگونه مباحث مرز داخلي نمي شناسد، مي توان در اين  زمينهها از تجارب كشورهاي ديگراستفاده كرد.5 

درسه دهه ي اخير، به خصوص پس از تولدّ اولين نوزاد حاصل از روش لقاح خارج رحمي، علوم  توليدمثل در ابعاد مختلف پيشرفت كرده است. اين پيشرفت ها مديون به كار گيري فن  آوريهاي نوين و انجام تحقيقات مدون در  زمينههاي بيولوژي تكويني، بيولوژي مولكولي، بيوتكنولوژي ژنتيك، ايمونولوژي،  جنينشناسي، طب و ساير  رشتههاي مرتبط با بحث توليد مثل  ميباشدكه منجر به شكل گيري روش هاي تشخيصي و درماني جديد در تشخيص و درمان ناباروري ها شده است.6 يكي از اين  روشها، تلقيح مصنوعي  ميباشد. از نظر لغوي، تلقيح از  واژهي لقح كه به معني  آبستنكردن و  آبستنشدن جنس مونث  ميباشد، (دهخدا، ص 6082) مأخوذ گرديده است وكلمه ي لقاح7 عبارت است ازآميخته شدن يك تخمك و يك اسپروماتوزوئيد (بارباراجي كوهن،1373) و خود كلمه ي تلقيح در لغت به معني آبستن كردن،گ شٌدادن و در علم طب به مفهوم  مايهكوبي،تزريق واكسن به بدن به منظور پيش گيري  بهكار رفته است (دكترخليل جر،1370).

تلقيح مصنوعي به شكل علمي  پديدهاي نسبتاً جديد و زاييده ي دانش امروزي بشر است. اين پديده موانع بارداري را مرتفع كرده و در توليد مثل نقش شايان توجهي  را ايفا  مينمايد و با بهره گيري از اين روش دانش پزشكي مي تواند بسياري از نواقص و عيوب زن و مرد در توليد نسل را جبران نمايد. باروري بهكمك ابزار پزشكي به  شيوهاي كه امروزه مطرح است، با عنوان انتقال مني از راهمساحقه در فقه اماميه و استدخال مني در فقه شافعي تناسب دارد ولي در رواياتسابقه اي نداشته و در فقه نيز جز در عصر حاضر پيشينه اي ندارد و فقط ازآيات،روايات و ابواب فقهي ديگر مرتبط و اصول وكليات فقه شيعه و از ادلهّ و روايات خاص مربوط به شيوه هاي غيرطبيعي توليدمثل مي توان احكام و آثار  باروري پزشكي را استنباط كرد (رضانيا،1383).

 

————————————–

 

[1] . كارشناس ارشد حقوق جزا و  جرمش

ناسي، مدرس دانشگاه، معاون  كميتهي آموزش انجمن علمي حقوق پزشكي ايران و پژوهشگر مركز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشكي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي (نويسنده مسؤول)                                          Email: watankhah_2100@yahoo.com

 

 

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “فایل ورد مقاله تلقيح مصنوعي از ديدگاه اخلاق و حقوق كيفري”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: