فایل دانلودی با فرمت ورد (WORD) قابل ویرایش می باشد

داوری قراردادی در حقوق خانواده

فرج الله هدایت نیا

 

چکیده

سیاســت کلی نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران تشویق به داوری و نهادینه سازی آن است .داوری در نظــام حقوقی ایران کارکرد دوگانه دارد؛ در قانون آیین دادرســی مدنی، داوری مبنای قراردادی دارد و نهادی شــبه قضایی اســت. این نهاد می تواند در عرض محاکم قضایی دعاوی را حل وفصــل کند. درحالی که داوری در قانون حمایت خانــواده یک الزام قانونی در دعوای طلاق غیرتوافقی و نهادی غیرقضایی اســت و هدف آن تنها ایجاد صلح و ســازش است. به همین دلیل ،داوری قراردادی برای  حلوفصل دعاوی از جمله دعاوی خانواده ظرفیت بیشتری دارد.  بررسیهای انجام شــده نشــان می دهد که داوری در قانون حمایت خانواده بسیار کم فایده و نقش آن در حل مسائل خانواده ناچیز است. بر این اساس، بهتر است از ظرفیت داوری قراردادی در حقوق خانواده اســتفاده شــود. با پذیرش داوری قراردادی، زوجین به اختیار خود ملتزم می شوند که مسائل میان خود را از طریق داور توافقی  حلوفصل کرده و به دادگاه مراجعه نکنند. با وجود قرارداد داوری ،زوجین حق دادخواهی در محاکم قضایی را از خود سلب کرده و جز با توافق نمی توانند موضوع داوری را در دادگاه مطرح کنند. هرچند داوری قراردادی موضوع جدیدی نیســت، ولی اســتفاده از این راهکار فقهی- حقوقی برای حل وفصل دعاوی خانواده، ایده ی جدیدی اســت که در این پژوهش بررسی شده است.

واژگان کلیدی

داوری، قرارداد، حقوق خانواده، شرط

مقدمه و بیان مسئله

موضوع  حکمیت و داوری از جمله امور تأکیدشده در  سیاستهای کلی خانواده )ابلاغی مقاممعظم رهبری در13 /6/5931( است. در بند ۷ این سند آمده است: «بازنگری، اصلاح و تکمیلنظام حقوقی و  رویههای قضایی در حوزه خانواده متناسب با نیازها و مقتضیات جدید و  حلّوّفصل دعاوی در مراحل اولیه توسط حکمیت… با هدف تثبیت و تحکیم خانواده». حکمیت و داوری در نظام حقوقی ایران یک نهاد شناخته شده است. قانون آیین دادرسی  دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی فصلی را به آن اختصاص داده است. قانون حمایت خانواده نیز آن را در بعضی انواع طلاق لازم شمرده است. با این وجود ،داوری در  این دو قانون ماهیت و کارکردهای متفاوتی دارد .داوری در قانون آیین دادرسی مبنای قراردادی دارد و نهادی  شبهقضایی است. داوران صلاحیت صدور رأی دارند و  میتوانند در عرض محاکم قضایی دعاوی را  حلوفصل کنند. بنابراین داوری در قانون آیین دادرسی ظرفیت مهّمّی برای  خصوصیسازی قضا و  حلوفصل دعاوی) ADR([1] است.  درحالیکه داوری در قانون حمایت خانواده یک الزام قانونی در دعوای طلاق غیرتوافقی و 8 نهادی غیرقضایی است و هدف آن تنها ایجاد صلح و سازش است. بنابراین، موضوع داوری در قانون حمایت خانواده بسیار محدود است و تنها دعوای طلاق توافقی را در  برمیگیرد و سایر دعاوی طلاق و همچنین سایر دعاوی خانواده به داوری ارجاع  نمیشود. به همین دلیل، در قانون حمایت خانواده داوری در حل مسائل خانواده سهم ناچیزی دارد. از سوی دیگر،  بررسیهای میدانی نشان  میدهد که داوری در قانون حمایت خانواده غرض  قانونگذار را تأمین  نمیکند و نقش آن در پیشگیری از طلاق ناچیز است.

مطابق اصول حقوقی، قانون  نمیتواند روش  شبهقضایی داوری را الزامی کند. مطابق اصل۴ 3 قانون اساسی، «دادخواهی حق مسلم هر فرد است و هرکس  میتواند به منظور دادخواهی به  دادگاههای صالح رجوع نماید.  همهی افراد ملت حق دارند  اینگونه  دادگاهها را در دسترس داشته باشند و  هیچکس را  نمیتوان از دادگاهی که به موجب قانون حق

مراجعه به آن را دارد منع کرد .»بنابراین، داوری یک انتخاب است و قانون  نمیتواند اصحاب دعوی را به آن ملزم کند. در نتیجه ،تنها راهکار حقوقی ترویج حکمیت و داوری در دعاوی، توافق و تراضی طرفین معامله یا قرارداد است. طرفین  میتوانند به اختیار خود در ضمن عقد نکاح یا به موجب قرارداد جداگانه متعهد شوند که مسائل و دعاوی آینده را از طریق داور منتخب خود  حلوفصل کنند. درحقیقت آنها  میتوانند از طریق شرط ضمن عقد یا قرارداد داوری ،روش              شبهقضایی را جایگزین روش قضایی حلوفصل      اختلافهای خانوادگی کنند و از مزایای آن بهره ببرند .

دربارهی حکمیت یا داوری در حقوق خانواده  پژوهشهایی انجام شده است. کتاب داوری در حقوق خانواده به قلم نگارنده پیشتر منتشر شده است. همچنین مقالاتی مانند «داوري اجباري در دعاوي خانوادگي»، «ماهیت حکمیت در آیه 53  سورهی نساء» و «طرح تلفیق داوری و مشاوره در دادگاه خانواده» به قلم نگارنده منتشر شده است، اما «داوری قراردادی در حقوق خانواده»،  ایدهی  تازهای است که پژوهش کنونی آن را تبیین و  پرسشهای آن را بررسی  میکند. نخستین پرسش مهم  دربارهی چگونگی انعقاد آن است. مسئله این است که آیا توافق زوجین  دربارهی داوری در دعاوی خانواده لزومالزوماً باید از طریق شرط ضمن عقد باشد یا قرارداد ج داگانهی داوری نیز نافذ است؟ م سئلهی دوم این است که ضمانت اجرای قرارداد داوری چیست؟ آیا طرفین قرارداد داوری  میتوانند موضوع آن را به دادگاه ببرند و دادگاه  میتواند به آن رسیدگی کند یا باید طرفین را به مفاد توافق ملزم کند؟

مطالب این نوشتار در پنج قسمت سازماندهی  میشود:  مفهومشناسی و تبیین اهمیت داوری 9قراردادی،  آسیبشناسی داوری در قانون حمایت خانواده،  مزیتهای داوری قراردادی در حقوق خانواده، اعتبار قراردادهای داوری در حقوق خانواده و درخواست رسیدگی قضایی به موضوع داوری قراردادی. این محورها در دو بعد فقهی و حقوقی بررسی  میشود.

2– م فهومشناسی و اهمیت داوری قراردادی در نظام حقوقی ایران

در نخستین قسمت این نوشتار، ابتدا مفاهیم کلیدی موضوع تبیین  میشود و سپس اهمیت داوری قراردادی در نظام حقوقی ایران تشریح خواهد شد.

12– مفهوم داوری و داوری قراردادی

برای ا رائهی تعریفی روشن از اصطلاح ترکیبی «داوری قراردادی» لازم است نخست دو اصطلاح

«داوری» و «قرارداد» تعریف شود.

112– تعریف داوری[1]

«داور»  واژهاي فارسي است و در اصل «دادور» بوده است که به جهت تخفیف، دال دوم را حذف  کردهاند. این کلمه به معناي صاحب داد، دادگر و عادل آمده است .به همین دلیل یکي از  نامهاي خداوند «دادار» و «داور» است

[1] . Arbitration.

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “فایل ورد مقاله — داوری قراردادی در حقوق خانواده”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: