فایل دانلود با فرمت ورد (WORD) قابل ویرایش می باشد

 

رویکرد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به قسامه

 

انور احمدي

چکیده

اصولاً در تمام دعاوي، بار اثبات ادعا بر عهده مدعی است اما قسامه، استثنایی برآن است .علت پذیرش قسامه بر مبناي احتیاط در دم بوده است. استثنایی بودن این نهاد، باعث محدودیت قلمرو کاربرد آن شده است. همچنین اجراي قسامه، داراي شرایط کمی و کیفی خاصی است. محصول اقامه یا عدم اقامه قسامه، حسب مورد متفاوت خواهد بود. البته پیش بینی حکم قصاص نفس بر اساس قسامه و به ویژه در باب شرکت در قتل عمد، واجد ایراد اساسی است؛ زیرا موضوع احتیاط در دماء علاوه بر خون مقتول، به حیات متهم نیز مربوط می شود. مقنن در ق.م.ا 1392، به درستی رویکرد نوینی را با پیش بینی مهلت سه ماهه براي اقامه قسامه توسط مدعی و یا مطالبه آن از متهم پیش بینی کرده است که با عدم اقدام مدعی، آزادسازي متهم، حتمی خواهد بود و به این طریق، از تحمیل آثار منفی تاخیر ناروا بر متهم جلوگیري می نماید ولی براي حل موضوع، مهلتی پیش بینی نشده است. لازم است با پیش بینی مهلتی قانونی، مدعی به اقامه قسامه یا مطالبه آن از متهم، وادار شود و در صورت عدم اقدام مدعی، ناکل محسوب و دادگاه از متهم مطالبه قسامه نماید تا موضوع حل شود. صدور حکم قطعی براساس قسامه واجد شرایط لازم، قاعده اعتبار امر مختوم را تحقق می بخشد اما در فرض اثبات کذب یا فقدان شرایط لازم بودن قسامه، اعاده دادرسی نسبت به آن قابل پذیرش خواهد بود تا اشتباه قضایی اصلاح شود.

 

 

کلید واژ هها: ادلّّه اثبات، قسامه، لوث، جنایات، دیه، اعاده دادرسی .

 

مقدمه

قسامه در معناي مصدري به مفهوم »قسم خوردن «است و در معناي اسم مصدر »سوگندهاي زیاد« را شامل می شود. در لسان فقها، اسمی است براي سوگندها و در لغت این کلمه به سوگندهاي که مربوط به دماء می شود ارتباط ندارد ولی فقها آن را در مورد دماء به کار برده اند.1 به دلیل کثرت قسم ها، به این نام (قسامه) خوانده می شود .

مطابق ماده 313 ق.م.ا. مصوب 2931، »قسامه عبارت از سوگندهایی است که در صورت فقدان ادّلّه دیگر غیر از سوگند منکر، و وجود لوث، شاکی براي اثبات جنایت عمدي یا غیرعمدي یا خصوصیات آن و متهم براي دفع اتهام از خود اقامه می کند .«درحقوق اسلام، بار اثبات ادعا در همه دعاوي حقوقی و کیفري، بر عهده مدعی است و باید طبق قاعده »البینه علی المدعی و الیمین علی من انکر« بر صحت ادعاي خود دلیل بیاورد. اگر مدعی از انجام این امر عاجز باشد با سوگند منکر، ادعا رد می شود؛ زیرا فرض بی گناهی، چنین حکم م یکند که در این حالت منکر با توسل به سوگند بر برائت خود اصرار ورزد. قاعده »البینه علی المدعی« مبتنی بر دلایل عقلی و نقلی است. عقل بر لزوم ارائه دلیل از طرف مدعی دلالت م یکند و دلایل نقلی نیز در این خصوص وجود دارد؛ براي مثال، روایت هشام از امام صادق (ع)2 و حدیثی از پیامبر (ص)3 دلالت بر این امر دارد. اما در مورد دعاوي مربوط به دم، بر این قاعده استثنا وارد می شود به طوري که عکس آن عمل می شود. شاهد نقلی در این مورد، روایت ابی بصیر از امام صادق (ع) است.4 اصولاً بار اثبات در مورد دعاوي مربوط به دم (جرایم علیه تمامیت جسمانی افراد) مطابق قاعده فوق بر عهده مدعی است ولی در صورت ناتوانی او از ارائه دلیل اثباتی و تحت شرایطی خاص، عکس قاعده عمل می شود، به طوري که بار اثبات ب یگناهی بر عهده متهم قرار م یگیرد و مدعی می تواند با توسل به سوگند در راستاي اثبات ادعاي خود برآید. این تحقیق در راستاي آشکارسازي چگونگی و نحوه توسل به قسامه و اجراي آن براي اثبات یا نفی اتهام است که براساس یافته هاي موجود در منابع فقهی و قانون مجازات اسلامی جدید، به صورت توصیفی تحلیلی مورد بررسی قرار می گیرد. در این نوشتار به سوا لهاي ذیل پاسخ داده می شود: 1- سابقه قسامه ازچه زمانی و فلسفه تشریع آن چیست؟ 2- شرایط اجراي قسامه (شرایط کمی و کیفی) چگونه است؟ 3 – چه نتایجی از اقامه یا عدم اقامه قسامه حاصل م یشود؟ 4- اعاده

 

  1. 1. نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، جلد چهل و دوم، دار الکتب الاسلامیه، بی تا، ص226 ..

2 .حرعاملی، شیخ محمد بن حسن، وسائل الشیعه، جلد هجدهم، دار احیا التراث العربی، بی تا، ص.169 .

  1. همان، ص .071.
  2. همان، ص .171.

دادرسی در قسامه به چه صورتی است؟

  1. تاریخچه قسامه

در مورد تاریخچه قسامه، اختلاف نظر وجود دارد. از نظر برخی، قسامه متعلق به دوران جاهلیت بوده که در فقه اسلام مورد پذیرش قرار گرفته است. به عبارت دیگر ،قسامه از احکام امضایی اسلام است. از نظر این گروه، نخستین مورد قسامه در عصر جاهلیت رخ داده است و حتی از طریق آن قصاص صورت می گرفت.1 گروهی دیگر بر این باورند که قسامه قبل از اسلام نبوده و با ظهور اسلام، این نهاد تاسیس شده است به این معنا که این نهاد را از احکام تاسیسی اسلام می دانند، به طوري که برخی از افراد این گروه، مبدأ تاسیس آن را در زمان پیامبر (ص) و بعد از فتح خیبر بیان کرد هاند2 و برخی دیگر، مبدأ تشریع قسامه را، زمان خلافت خلیفه سوم، عثمان بن عفان اعلام نمود هاند.3  صرفنظر از اختلاف موجود در مورد مبدأ تشریع قسامه، اصل این حکم در فقه اسلام پذیرفته شده است، هر چند در مورد وجوب یا جواز عمل به قسامه و عدم جواز عمل به آن، میان فقها اختلاف نظر وجود دارد. گروهی به استناد سنت عملی پیامبر در مورد عمل به قسامه در قتل یکی از انصار (عبداﷲ بن سهل)،4 روایت مسلم بن خالد و صحیح  بریدبنمعاویه از امام صادق(ع)5 و احتیاط در دماء6 قائل به وجوب قسامه هستند و برخی دیگر به استناد مخالفت حکم قسامه با اصول و قواعد مقرر شرعی و اجماع، قائل به عدم جواز عمل به حکم آن می باشند.7

  1. فلسفه تشریع قسامه

سوگند علاوه بر شهادت شهود و اقرار، مه مترین ادلّّه در نظام اتهامی به شمار م یآید، قضات رومی پس از انقراض روم در قرن پنجم میلادي، مدت ها اصل برائت را نمی پذیرفتند و بنابراین متهمان ناگزیر بودند

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “فایل ورد مقاله– رویکرد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به قسامه”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: